Rosnący poziom kwalifikacji mieszkańców regionu jest jednym z czynników stymulujących rozwój gospodarczy województwa. Głównym ośrodkiem akademickim regionu jest Opole, w którym kształci się około 32 tysięcy studentów, co stanowi jedną czwartą mieszkańców miasta. Tu swoje siedziby mają największe uczelnie regionu: Uniwersytet Opolski – największa i najbardziej prestiżowa opolska uczelnia, kształcąca m.in. kadry ekonomiczne.
Politechnika Opolska – duża uczelnia techniczna regionu, którą corocznie opuszczają specjaliści z zakresu budownictwa, automatyki i robotyki, elektrotechniki i telekomunikacji, informatyki, mechaniki i budowy maszyn, kształcąca także specjalistów w języku niemieckim i angielskim. W Opolu działają również: Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji – największa niepubliczna uczelnia wyższa regionu przygotowująca kadry do zarządzania firmami, Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa – przygotowująca kadry dla służby zdrowia oraz Wydział Zamiejscowy Szkoły Wyższej im. Bogdana Jańskiego.
W regionie funkcjonują jeszcze Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie, przygotowująca m. in. kadry techniczne i konserwacji zabytków oraz Wyższa Szkoła Humanistyczno - Ekonomiczna w Brzegu.
Ważną rolę w rozwoju regionu pełnią instytuty naukowe: Instytut Mineralnych Materiałów Budowlanych – prowadzący badania nad istniejącymi oraz powstającymi wyrobami i technologiami w zakresie mineralnych materiałów budowlanych. Zajmuje się także racjonalizacją gospodarki paliwowo-energetycznej, ochroną środowiska, certyfikacją, atestacją, doradztwem technicznym. Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia” w Kędzierzynie-Koźlu prowadzi badania skupione na chemicznej przeróbce surowców i półproduktów dla przemysłu tworzyw sztucznych i włókien. Państwowy Instytut Naukowy – Instytut Śląski w Opolu, prowadzący od lat interdyscyplinarne badania społeczeństwa całego Śląska, w tym zwłaszcza województwa opolskiego.
Ciekawą propozycją jest organizowana od 1999 roku Międzynarodowa Letnia Szkoła Integracji Europejskiej, w której uczestniczą studenci i wybitni naukowcy niemal z całego świata.
Szeroko znane są opolskie instytucje kultury: Filharmonia Opolska im. Józefa Elsnera, Teatr im. Jana Kochanowskiego, Teatr Lalki i Aktora im. Alojzego Smołki, Muzeum Śląska Opolskiego oraz ogólnopolskie imprezy kulturalne, m.in. Krajowy Festiwal Polskiej Piosenki, Konfrontacje Teatralne „Klasyka Polska”, Ogólnopolski Festiwal Teatrów Lalkowych.